Atatürk’ün, Japon Prensi Takamutsu şerefine verilen ziyafette konuşması.
Japon Prensi Noboyoto Takamatsu’nun Türkiye Ziyareti
a) Ziyaretin Bildirilmesi
Türkiye’nin Tokyo Büyükelçisi Cevat Bey’den 5 Nisan 1930’da alınan ayrıntılı bilgiye göre; İngiliz Kralının oğlu Duc De Glocester bir yıl önce Tokyo’ya bir ziyarette bulunmuş ve İngiltere’nin meşhur “Diz Bağı” nişanını Japon İmparatoru Mikado’ya takdim etmiştir. Hem buna bir iade-i ziyarette bulunmak, hem de İspanya kralına sunulmak üzere krizantem nişanı vermek amacıyla Japon Prensi Noboyoto Takamatsu, Avrupa’ya bir seyahat düzenleyecektir.
Prens, 24-25 yaşlarında olup yaklaşık bir ay önce on dokuz yaşındaki bir prensesle evlenmiştir. Prens tamamen sıkı bir askeri terbiye almış olup ciddi manada bahriye askeridir. Büyük milletlerle dostluk ilişkileri kurmayı amaçlamış, bu anlamda Türk-Japon Yardım Cemiyeti’nin de kuruculuğunu üstlenmiştir. İngiltere ve İspanya başkentlerindeki resmi ziyaretlerinden sonra, Avrupa’da önem verdiği diğer bazı ülkeleri de ziyaret edecektir.
Tokyo Büyükelçiliğinden 5 Nisan 1930’da alınan yazılı bilgiye göre, Türk-Japon Yardım Cemiyeti’nin kurucusu olan ve yakın zamanda evlenen Prens Takamatsu ve eşi şerefine 2 Mart 1930’da söz konusu cemiyet tarafından bir ziyafet verilmişti. Türk ve Japon milli marşlarının da çalındığı bu yemeğin sonuna doğru Prens Takamatsu söz alarak, 1931 yılı Ocak ayında Türkiye’yi ziyaret ederek üç gün Ankara’da kalmak ve Türk inkılâbını yakından görmek istediğini söylemişti. Türk Dışişleri Bakanlığı’ndan Tokyo Büyükelçisi Cevat Bey’e verilen cevapta ise Prens Takamatsu’nun bu ziyaretinden Mustafa Kemal Paşa ve Türkiye Hükümeti’nin son derece memnun olacağı bildirilmiştir.
Prens ve Prenses Takamatsu’nun Türkiye’yi ziyaret çerçevesinde takip edecekleri program şu şekilde belirlenmişti: 11 Ocakta saat 17:00’da deniz yolu ile İstanbul’a gelecek olan prens ve prenses, İstanbul valisi ve beraberindeki erkân tarafından vapura çıkılmak suretiyle karşılanacak, Tophane rıhtımına çıkılarak oradan Pera Palas Oteli’ne gidilecektir.
Prens 18:30’da otelden ayrılarak Haydarpaşa’ya gelecek ve özel bir trenle 19:40’ta Ankara’ya hareket edecektir. Ertesi gün saat 11:47’de Ankara’ya varacak olan Prens askeri kıta ve resmi erkân tarafından karşılanacak, saat 13:O0’da Türkiye Dışişleri Bakanı tarafından düzenlenecek öğle yemeğine katılacaktır. Ardından Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa, Prens Takamatsu’yu kabul edecek, ardından da kendisine iade-i ziyarette bulunacak ve akşam 20:30’da Prens şerefine bir yemek verecektir. 13 Ocak günü saat 13:30’da öğle yemeği düzenlenecek, akşam Japon Büyükelçisi’nin konuşması dinlenecek, ertesi gün saat 17:00’da Türk Ocağı’ndaki çay ziyafetine katıldıktan sonra akşam saatlerinde İstanbul’a gitmek üzere Ankara’dan ayrılacaktır. Prens 15 Ocak’ta Haydarpaşa’ya vardıktan sonra Pera Palas’a gidecek, ertesi gün prensesle birlikte müzeleri ziyaret edecektir. 18 Ocakta saat 10:00’da Harbiye Mektebi ziyaret edilerek öğrenci ve süvari talimlerinde hazır bulunacaklar, 19 Ocak’ta ise Sofya’ya gitmek üzere Türkiye’den ayrılacaklardır.
Anadolu Ajansı’nın 10 Ocak 1931’de verdiği habere göre; Yunanistan’ın kuzey topraklarını Mora Yarımadası’ndan ayıran Korint Kanalı’nın kapalı olmasından dolayı Prens Takamatsu ve beraberindekiler İstanbul’a bir gün geç gelecek, bu nedenle daha önce planlanan program bir gün tehir ile icra edilecektir.
b) Japon Prensi Takamatsu’nun İstanbul’a Gelişi
Japon İmparatoru’nun kardeşi olan Noboyoto Takamatsu eşiyle birlikte çıktığı yurtdışı gezisinde, Yunanistan’dan ayrılarak 12 Ocak 1931 Pazartesi günü İstanbul’a gelmiştir. Prensin bulunduğu Semiramis Vapuru öğlene doğru Sarayburnu Limanına girmiştir.
Japonya’nın Türkiye Büyükelçisi M. Yuşida, Türkiye Dışişleri Bakanlığı adına Ali Şevki Bey, İstanbul Valisi Muhittin Bey, Emniyet Müdürü Ali Rıza Bey, Kolordu Komutanı Şükrü Naili Paşa, Protokol Genel Müdür Yardımcısı Kadri Bey ve İstanbul basınından temsilciler ise Sakarya motoruna binerek Sarayburnu açıklarında Japon kafilesini getiren vapuru karşılayıp vapura çıkmışlardır. Prensin çok ileri derecede İngilizce ve Fransızca bilen eşi, Galata taraflarını göstererek “-ben bir kitapta okumuştum, karşısı Galata değil mi?” diye sormuş, aldığı “evet” cevabı üzerine “-okuduğuma göre orada Yüksek Kaldırım diye bir yer varmış, tekkeleri ve şeyhleriyle meşhurmuş doğru mu?” diye sormuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nde yapılan inkılâplara aleyhte bir kitap okuduğu anlaşılan prensese gerekli cevap verilerek Türkiye’de artık tekke ve derviş olmadığı ifade edilmiştir.
Saat 11:00’da karaya çıkarak Pera Palas Oteli’ne geçen Prens Takamatsu ve eşi, iki saat sonra Japonya Büyükelçiliğini ziyaret ederek kendileri için düzenlenen yemeğe katılmışlar, ardından tekrar otele dönmüşlerdir. Prens Takamatsu saat 18:30’da Japonya Büyükelçisi ve yanında bulunan kişilerle birlikte Sakarya motoruna binerek Haydarpaşa’ya geçmişler, 19:40’da da demiryolu ile Ankara’ya hareket etmişlerdir. Rahatsızlığı nedeniyle İstanbul’da kalan Prensese ise Vilayet Özel Kalem Müdürü Ekrem Bey’in eşi eşlik etmekteydi.
c) Prens Takamatsu’nun Ankara Temasları
Japon Prensi Takamatsu, yaveri, özel doktoru ve yanındakilerle beraber 13 Ocak saat 11:45’te Ankara’ya varmışlardı. Türk ve Japon bayraklarıyla süslenen istasyonda kendisini Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Bey, dışişleri ve deniz müsteşarları, Cumhurbaşkanlığı Genel Kâtibi Tevfik Bey, Japonya Büyükelçisi ve protokol karşılamıştır. Prens ve yanındakiler ilk olarak Ankara Palas’taki özel odalarında bir süre istirahat ettikten sonra Tevfik Rüştü Bey tarafından Dışişleri köşkünde verilen yemeğe katılmışlardır. Yemekte Hamdullah Suphi Bey, Şükrü Kaya, Yusuf Kemal Bey gibi önde gelen kişiler de hazır bulunmuştur. Prens Takamatsu, saat 16:00’da Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa tarafından kabul edilmiş, bir süre özel sohbetin ardından Ankara Palas’a dönmüştür. Saat 17:30’da da Gazi Mustafa Kemal Paşa Ankara Palas’a giderek Prens Takamatsu’ya iade-i ziyarette bulunmuş, bu görüşme 40 dakika sürmüştür. Akşam saat 20:40’da ise Marmara Köşkü’nde prens şerefine bir yemek tertip edilmiştir. Prens yemekte, Mustafa Kemal Paşa’ya Japon ipeklerinden işlenmiş önemli bir hediye takdim etmiştir.
Japon Prensinin Türkiye ziyaretine ayrı bir önem atfedilmişti. Çünkü 48 sene önce Türkiye’ye gelen Prens ve Prenses Komatsu’dan sonra Prens Takamatsu’nun bu ziyareti Türk-Japon dostluğunun belli başlı hadiselerinden birini teşkil etmiştir. Prensin Ankara temasları ve Türkiye hakkındaki düşüncelerini öğrenmek arzusuyla kendisiyle bir görüşme yapmak isteyen Hâkimiyet-i Milliye gazetesi muhabirine, Protokol Müdürü M. Yamagata vasıtasıyla verdiği röportajda, o güne kadar 18 ülkeyi ziyaret eden ve 7 ülkeye daha gidecek olan Prensin bu uzun yurtdışı seyahatinin Türkiye ayağının kendisine göre gezi programının en önemli kısmı olduğunu söylemiştir. Kendisinden önce gelen Amiral Yamamato, Japonya’ya dönüşünde Türkiye’den övgü dolu sözlerle bahsetmiş, o günden beri bu güzel ülkeyi ve idarecilerini görme arzusu kendisinde belirmişti. Prens sözlerini şu şekilde sürdürmüştür:
“… Asil milletinize şef olmak liyakatini her suretle göstermiş olan Mustafa Kemal Hazretleriyle görüşmüş olmak, cumhuriyetin bânisinden Türk inkılâbını dinlemek de beni sevindiren bir fırsat oldu. Devamlı harpler Türkiye’yi çok yorduğu halde kendilerinden dinledim ve gördüm ki Türkiye çok çalışıyor ve çok çalışacaktır. Bu faaliyetiniz cidden takdire layıktır.”
Mustafa Kemal Paşa, 13 Ocak 1931 akşamı saat 20:30’da Marmara Köşkü’nde Prens Takamatsu şerefine bir akşam ziyafeti vermiştir. Bakanlar Kurulu üyeleri, Dışişleri Müsteşarı Numan Rıfat Bey ve Japon Elçilik üyelerinin de bulunduğu yemek sırasında Mustafa Kemal Paşa yaptığı konuşmada, prensi Ankara’da ağırlamaktan son derece memnun olduğunu söyleyerek sözlerini şu şekilde sürdürmüştür:
“…Türk ve Japon milletleri öteden beri birbirine karşı samimi ve dostane hislerle doludur. İki memleket arasındaki ilişkilerin takviyesi hususunda Türk-Japon cemiyetinin hâmisi sıfatıyla sarf buyurduğunuz mesaiye bilhassa müteşekkirim. Bu ilişkilerin her gün daha da gelişeceğine kanaatim vardır. Japon milletinin yüksek ve vatanperverane vasıfları, medeniyet yolundaki dikkate şayan icraat ve gelişmeleri Türkiye’de daima alaka ve samimi takdirat ile takip olunmuştur. Prens hazretleri, ziyaretinizin yüksek ve kıymetli hatırasını daima muhafaza edeceğiz. İmparator hazretleri ile hanedanınız ve zat-ı fehimanelerinin saadetlerini ve Japonya’nın refah ve teâlisini en samimi hislerle temenni ederim”.
Prens Takamatsu ise yaptığı konuşmada, kendisine karşı gösterilen nazik kabul ve ülkesi için buyrulan sözlerden dolayı samimi teşekkürlerini beyan etmiştir. İki milletin birbirlerine eskiden beri samimi ve dostane hisler beslediğine dair inancını belirtmiştir. Bununla birlikte Mustafa Kemal Paşa’nın liderliği altında Türk milletinin başardığı parlak eserleri zikretmek fırsatını kaçırmak istemeyip, iki ülke arasındaki dostane ilişkilerin gelişmesi için zaman harcayacağını ifade etmiş ve son olarak ise Mustafa Kemal Paşa’nın şahsı ve Türk milletinin saadet ve refahı için samimi temennilerini arzetmiştir.
Prens Ankara ziyareti kapsamında gezilerine devam ederek 15 Ocak günü Augustus Mabedi’ni ziyaret etmiştir. Mabedin mimarisi ve Augustus’un vasiyeti hakkında Milli Eğitim Bakanlığı Müfettişi Aziz Bey’den bilgi almış, Hitit kabartmalarını ayrı ayrı incelemiş ve oradan da kaledeki müzeye giderek bir süre şehri seyretmiştir. Daha sonra Maliye Bakanlığı binasının yanında bulunan Julianus Zafer Anıtı’nı ilgiyle incelemiş, Japon Elçisi’yle beraber Etnografya müzesini gezmişlerdir. Ardından İsmet Paşa tarafından verilen yemeğe, saat 20:30’da ise Ankara Palas’ta Japon elçisi tarafından tertip edilen ziyafete katılmıştır.
Prens maiyetindekilerle birlikte ertesi gün ise Gazi Öğretmen Okulu, Kız Öğretmen Okulu, Kız Enstitüsü ve Musiki Muallim Mektebini ziyaret etmiştir. Ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi’ni ziyaret ederek burada bir süre Cumhurbaşkanının odasında özel sohbetlerde bulunduktan sonra saat 17:00’da Türk Ocakları Başkanı Hamdullah Suphi Bey’in verdiği çay ziyafetine katılmıştır. Bu ziyafette Başbakan İsmet Paşa, Meclis Başkanı Kâzım Paşa ve Dışişleri Bakanı da hazır bulunmuştur. Prens aynı gün akşam 19:00’da Dışişleri Bakanı ve Japonya’nın Ankara Büyükelçisi’nin de aralarında bulunduğu erkân tarafından İstanbul’a uğurlanmıştır.
d) Prensin İstanbul’a Dönüşü ve Türkiye’den Ayrılışı
16 Ocak sabahı İstanbul’a dönen Prens Takamatsu istasyonda merasimle karşılanmıştır. Prens, Ankara’yı ziyaretten son derece memnun kaldığını ve doğu milletleri olan Türk ve Japonlar arasındaki bağların bu ziyaretle daha da kuvvetlendiğini ifadeyle, bu durumun doğuda barışın tesisine de katkıda bulunacağını belirtmiştir. Prens, aynı gün havanın yağmurlu olmasına rağmen Ayasofya’yı, Süleymaniye Camiini, Yerebatan Sarayı’nı, Yedikule surlarını ve Karaköy’de bulunan Japon Ticaret Sergisi’ni ziyaret etmiştir.
17 Ocak’ta saat 10:00’da Tophane rıhtımından Kalamış Vapuru ile Heybeliada’ya giderek orada bulunan Deniz Lisesi’ni ziyaret eden Prens Takamatsu, daha sonra Büyükada ve Boğaziçi’ni gezmiştir.
Prens ve eşi 18 Ocak’ta saat 10:00’da Pera Palas’tan ayrılarak harbiye, Erkân-ı Harbiye ve Mülkiye mekteplerini ziyaret etmişler, ardından otele dönüp öğle yemeğini yedikten sonra saat 14:00’te yeniden çıkarak Topkapı Sarayı’nı, civardaki müzeleri ve Kapalıçarşı’yı gezmişlerdir. Bu ziyaretler Prens üzerinde son derece olumlu intibalar bırakmış, özellikle okullardaki düzene hayranlıklarını bizzat beyan etmişlerdir. Böylece Türkiye’deki temas ve incelemelerini tamamlayarak saat 15:20’de Semplon Ekspresi ile İstanbul’dan ayrılarak Sofya’ya hareket etmişlerdir.
Prens istasyondan hareketi esnasında Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa’ya telgraf çekerek, Türk topraklarını unutulmaz hatıralarla terk ederken, bu ziyaretleri esnasında kendisine ve eşine gösterilen misafirperverlik ve dostluk hislerinden dolayı derin minnettarlığını bildirmiş ve Türk-Japon Yardım Cemiyeti’nin hamisi sıfatıyla Türkiye’ye karşı özel bir ilgisi bulunması hasebiyle bu ziyaretinin Türkiye ile Japonya arasındaki dostluk ilişkilerinin daha samimi bir hale gelmesine de yardım edeceğini ifade etmiştir. Prens ayrıca M. Kemal Paşa’nın şahsi saadeti ve Türk milletinin refahı için de samimi temennilerde bulunmuş, Türkiye’de kaldığı süre boyunca kendilerine gösterilen hürmetten dolayı Başbakan İsmet Paşa ile Bakanlar Kurulu üyelerine de minnettarlığını iletmiştir.
M. Kemal Paşa ise verdiği cevapta, Prensin bu nazik telgrafına karşılık en içten teşekkürlerini sunarak, Japon Prensi ve Prensesi’nin Türkiye’de gördüğü hüsnü kabulün hem kendileri hem de Japon milleti hakkındaki hakiki dostluk ve muhabbet duygularının çok samimi bir tezahürü olduğunu ifade etmiştir.
İstanbul’dan ayrılan Prens ve beraberindekiler Bükreş, Budapeşte, Viyana, Prag, Berlin, Bern, Paris ve Londra gibi çeşitli Avrupa şehirlerini gezdikten sonra, Amerika ve Kanada’ya da uğrayıp oradan da Japonya’ya döneceklerdir. Böylelikle Prens Takamatsu, eşi ve beraberindekilerin çıkmış olduğu büyük Avrupa gezisi sona erecektir.
JAPON PRENSİ TAKAMUTSU VE JAPONYA HAKKINDA KONUŞMASI
(13.01.1931)
Sayın Prens,
Değerli şahsınızı hükümet merkezimizde selâmlamaktan çok memnunum. Türk ve Japon milletleri, öteden beri birbirine karşı içten, dostça hislerle bağlıdır. İki memleket arasındaki ilişkinin kuvvetlenmesi konusunda Türk- Japon cemiyetinin koruyucusu sıfatıyla harcadığınız çalışmaya özellikle teşekkür borçluyum. Bu ilişkilerin her gün daha fazla gelişeceğine inancım vardır. Japon milletinin yüksek ve vatanseverce nitelikleri, uygarlık yolundaki dikkate değer uygulamaları ve gelişmeleri, Türkiye’de daima ilgiye ve içtenlikle izlenmiştir.
Sayın Prens, ziyaretinizin yüksek ve kıymetli anısını daima koruyacağız. İmparator Hazretleri ile hanedanınızı ve değerli şahsınızın mutluluklarını ve Japonya’nın rahatlık ve yükselmesini en içten duygularla dilerim.