Kutsal metinlerden, peygamberler eliyle insanlığa ulaştırılmış vahiy ürünlerini kastediyorum. Bu ürünler, hangi peygamber tarafından tebliğ edilmiş olurlarsa olsunlar, tahrif edilmedikleri sürece gerçeği katıksız ve pürüzsüz bildiren pasajlardır. Çünkü bunlar, mutlak gerçeğin insana ilettiği kozmik kullanım kılavuzlarıdır. Hayatın, insanın, varlık ve oluşun nasıl izlenmesi ve nasıl değerlendirilmesi gerektiğini bizzat Yaratıcı’nın ışığıyla önümüze koyarlar.
Kutsal metinler, hayatı elinde tutan Kudret’in insana en büyük lütfudur. Bu lütuftan yararlanmanın üç temel koşulu var:

1. İman (iyi niyet, sabır ve ciddiyet),
2. Metinleri tahriften (bozma, artırma veya eksiltme) uzak tutmak,
3. Metinleri, onlara yaraşır biçimde okumak.
   Kutsal metinler, bu üç nokta üzerinde ısrarla durmaktadır. Çünkü bu üç noktanın birinin veya hepsinin ihmali halinde kutsal metinlerden sonuç almak mümkün olmaktan çıkar.
   Kutsal metinler, kendilerinin nasıl okunacağına ilişkin çok ince ve ısrarlı bilgiler de verirler. Kur’an bu bilgilerin omurgasına ‘tedebbür’ (anlamı gereğince kavramak için beyin ve ruh güçlerini iyice seferber etmek) kavramını oturtur.
   Kustal metinler, insanlığa en eski zamanlardan başlayarak bilgi vermekte, ışık tutmaktadır. Bu ışık, insanın bulunduğu yerin daima ilerisinden yani insanın sahip bulunduğu bilgilerin daha üstünden bilgiler verir. İnsan, özellikle ilk dönemlerde, sahip bulunmadığı bu bilgileri kavrayamadığı için kutsal metinler sürekli olarak semboller-mecazlar kullanmıştır.
   Kutsal metinler dilinin, daha doğrusu tanrısal kelam faaliyetinin temel niteliklerinden biri de sembolik oluşudur. Kur’an bu kullanımı, sadece kendisi adına değil, tüm kutsal metinler adına tanıtır ve onu ‘müteşábih’ olarak anar:
   ‘Allah, kelamın en güzelini birbirine benzer iç içe ikili anlamlar ifade eden/müteşábih bir kitap halinde indirmiştir.’ (Zümer, 23)
   Kitap, genelde tüm vahyin, özel olarak da Kur’an’ın adıdır. Müteşábih ise bilim ve düşünce faaliyetine hareket imkánı veren çok boyutlu söz, benim kullandığım tábirle, ufuk-sözdür.
   Kur’an’ın ahkám ayetleri (muhkemát) denen kural-ayetleri dışındaki tüm ayetleri müteşábihtir. (bk. Áli İmran, 7) Áhkam ayetleri, en ileri rakam iki yüz, Kur’an’ın toplam ayet sayısı ise yaklaşık altı bin üç yüzdür. Yani Kur’an’ın yaklaşık yüzde doksanı müteşábih ayetlerden oluşmaktadır.
   Müteşábih ayetlerin ne demek istediği bir Allah bilir, bir de ‘ilimde derinleşmiş olanlar.’ (Áli İmran, 7)
   Bu söylediklerimizi birlikte düşünür, değerlendirirsek şu sonuca varabiliriz: Kutsal metinlerden, özellikle Kur’an’dan gerekli reçeteleri çıkarmak için ilim faaliyeti kaçınılmazdır. Bu ‘ilim’, yine Kur’an’a göre, tüm varlığı incelemeye yönelik uğraşın sonuçlarının toplamıdır.
   Kutsal metinlerden gereğince yararlanmanın temel koşullarından biri de, büyük ilahiyatçı düşünür Paul Tillich (ölm. 1965)in söylediği gibi, dinin sembolik diliyle bilim dilini barıştırmak, başka bir deyişle dinin dilini bilimin diline tercüme edebilmektir. Bu yapılmadan kutsal metinlerin taşıdıkları bilgi-ışık değerlerinin tümünü hayatımıza sokamayız.
   Bunun yapılmasının önünde en büyük engel, dini kendi bakış açısının dar kalıpları içine sokan ve kutsal metinleri o kalıplar içinde hapsedip tabulaştıran din taassubu yani yobazlıktır.
   Yobazlığın, siyasal çıkarlar uğruna destek görmesi ise kayıpları büyüterek felaket boyutuna ulaştırmaktadır. Böylece siyaset destekli yobazlığın musallat olduğu din, insanın hayrına işleyen bir rahmet kurumu olmaktan çıkıp insanın yıkım ve sapıklığına araç yapılan bir fesat kurumuna dönüşmektedir.
   Bunun içindir ki biz, dinin en büyük sıkıntısının dinsizlik değil, din yobazlığı olduğu gerçeğini sürekli dile getiriyoruz. Gerçek dindarların uğraşacakları bir numaralı bela da işte bu yobazlıktır. Çünkü dindarın dini de kendisi de bu bela tarafından perişan ediliyor.
   Şu gerçeği asla ve asla unutmayalım: Dine karşı olanların zararı dine değil, kendilerinedir. Dine zarar veren şer unsur, dini içinden çürüten ve insanlığı dinden tiksinir hale getiren din yobazlığıdır. Özellikle politik çıkarların beslediği yobazlık…
   Kutsal metinleri, onlara yaraşır bir yaklaşımla okuyunca ne olacak?
   Kutsal metinlerdeki ‘çok boyutlu anlam’ yakalanacak.
   Kutsal metinlerin temel amacı insan ile Allah arası ilişkiyi kurmaktır. Ne var ki kutsal metinlerde söz mutlak kaynaktan o şekilde çıkarılmıştır ki temel amaca yürürken ikincil, üçüncül, döndüncül… amaçlara ilişkin ışık-değerleri de içinde taşır. Örneğin, ahlaksal bir düzenleme yaparken, varlıktaki ahenk yasasına da değinir. Kötülerin cezalandırılmasını anlatırken mikropların varlığını ve işlevini gösterir. Allah’ın evren ve oluştaki kudretini anlatırken astronominin, astrofiziğin kanunlarına değinir. Varlığın Allah’ın emirlerine boyun eğdiğini anlatırken rüzgarların dölleme yaptığını, yağmurun nasıl yağdığını, atom çekirdeğindeki hareketi, yerin bağrındaki çeşitli faaliyetleri ifadeye koyar.
   Ve sonunda insana şunu söyler: Tüm bunlar Allah’ın ayetleridir, bunları inceden inceye tetkik et ve gerekli sonuçları çıkar…
   Deyim yerindeyse, kutsal metinler, onlarca yan ürünü bulunan bir ham cevhere benzer. Bu cevher, bilim ve hermenötik (yorum sanatı) paleti üzerine konup iyi niyet, sabır ve bilgiyle izlendikçe değişik aşamalarda değişik ürünler ortaya çıkar.
   Deprem felaketi münasebetiyle, İncil ve Kur’an’da geçen ortak bir örneği ele almak istiyorum. Matta İncili 7. babın 24-27. ayetleri Hz. İsa’nın şu tebliğinden oluşuyor:
   ‘Benim bu sözlerimi kim işitir ve onları yaparsa evini kaya üzerine kuran akıllı adama benzer. Yağmur yağdı, seller geldi, yeller esti ve eve çarptılar; ev yıkılmadı; çünkü kaya üzerine kurulmuştu. Ve benim bu sözlerimi işiten ve yapmayan herkes, evini kum üzerine kuran budala adama benzer. Yağmur yağdı, seller geldi, yeller esti ve o eve saldırdılar; ev yıkıldı; ve onun yıkılması büyük oldu.’
   Hz. İsa’nın bu tebliği, Luka İncili’nin 6. babında 46-49. ayetler halinde yer almaktadır.
   Bu kelamda temel amaç, peygamberi dinlemenin, onun sözlerindeki ve kişiliğindeki değerleri kılavuz edinmenin gereğini anlatmaktır. Ancak söz bunu yaparken, bugün sismolojinin, jeodezinin, jeolojinin, bayındırlık mühendisliğinin üzerinde ısrarla durduğu bir gerçeğin altını da çizmektedir:
   Yerleşim bölgelerini seçerken, bina yaparken kayalık alanları seçin, kumsal, alüvyonlu alanlardan uzak durun. Yoksa, doğal áfetler binalarınızı yıkar, ahmaklığınızın faturası çok ağır olur.
   Şimdi Kur’an’daki kelama bakalım. Tevbe Suresi 109-110. ayetler şöyle diyor:
   ‘Binasını, Allah’tan gelen bir sakınma duygusu ve hoşnutluk üzerine kuran mı hayırlıdır yoksa binasını sel artıklarının ucundaki yarın kenarına kurup da onunla birlikte cehenneme yuvarlanan mı? Allah, zalimler topluluğuna kılavuzluk etmez. Kurdukları bina, kalpleri parçalanıncaya kadar yüreklerinde bir kuşku olmaya devam edecektir.’
   Ayetin temel amacı, insanı Allah’ın rızasını unutmamaya, takvadan (tanrısal iradeye ters düşen şeylerden sakınmak) uzaklaşmamaya çağırmaktır. Ama söz, yerleşim bölgeleri oluştururken dikkat edilecek temel noktaları da değişik bilimlere ufuk açacak bir biçimde vermektedir.
   İncil’deki ‘kaya’ yerine Kur’an’da ‘Allah’tan gelen bir sakınma duygusu’ konarak, değişik tedbirlerin işlerlik alanı açık tutulmuştur. Bu tedbirlere dikkat etmeyenlerin zalimler topluluğu olarak adlandırılması ise ürpertici bir ibret dersidir.
   Bütün mesele, kutsal metni, üflemeyi bırakıp okumaktır. Ve ‘tedebbür’ üzere okumaktır, papağan gevelemesi üzere değil…
   Onlarca örnek verebilirim ama işe yaramaz. Çünkü muhatabım olan kitle, kutsal metinleri henüz ‘okuma’ bilincine ulaşmış değil. Onları üflemekle meşguldür.
   Hem de ölüler üzerine.
   Ruhu ve beyni dirilerin, ruhu ve beyni dirilere okumaları için gönderilen kelamı, aklı ve gönlü ölmüşlerin mezarlara okumasını din haline getirmiş bir kitleye şu anlatılanlar acaba bir şey söylüyor mu?
   Doğrusu çok merak ediyorum!
   MÜMİNÛN SURESİ (74/23. sure)
   Rahman ve Rahîm Allah’ın adıyla…
4. Toplumu içinden inkárcı kodaman grup şöyle dedi. ‘Bu adam, sizin gibi bir insandan başka bir şey değil; size üstünlük taslamak istiyor. Eğer Allah dileseydi, melekler indirirdi. Biz ilk atalarımız arasında böyle bir şey duymadık.’
5. ‘Cinnet getirmiş bir adamdan başkası değildir o. Belli bir süreye kadar göz altında tutun onu.’
6. Nûh şöyle yakardı: ‘Rabbim, beni yalanlamaları karşısında yardım et bana!’
7. Bunun üzerine biz, nûh’a şöyle vahyetik: ‘Gözlerimizin önünde ve vahyimize uygun olarak gemiyi yap. Emrimiz gelip tandır kaynayınca, ailenle birlikte her türden iki çifti gemiye sok. İçlerinden, haklarında daha önce hüküm verilmiş olanları dışta bırak. Zulmetmiş olanlar hakkında bana yakarıp durma. Onlar kesinlikle boğulacaklardır.’
8. Sen, yanındakilerle birlikte geminin üzerine çıktığında şöyle de: ‘Zalimler topluluğundan bizi kurtaran Allah’a hamd olsun!’
9. Şunu da söyle: ‘Rabbim, beni bereketli bir yere indir. Sen, konuk ağırlayanların en hayırlısısın.’
10. Biz onları imtihan ediyor idiysek de bunda elbette ibretler vardır.
11. Sonra onların ardından başka bir nesil oluşturduk.
12. Onlara da içlerinden şu yolda tebliğde bulunan bir resul gönderdik: Allah’a kulluk/ibadet edin. O’ndan başka tanrınız yok sizin. Hálá ürpermiyor musunuz?
13. Toplumunun, dünya hayatında servet ve refaha ulaştırdığımız halde inkára sapıp áhiretteki buluşmayı yalanlayan kodaman takımı şöyle dedi: ‘Bu adam, sadece sizin gibi bir insan; yemekte olduğunuzdan yiyor, içmekte olduğunuzdan içiyor.’
14. ‘Kendiniz gibi bir insana itaat ederseniz, o takdirde mutlaka hüsrana uğrayanlar olursunuz.’
15. ‘Size, ölüp toprak ve kemik haline geldikten sonra tekrar meydana çıkarılacağınızı mı vaat ediyor?’
16. ‘Heyhat! Size vaat edilen o şey ne kadar uzak!’
17. ‘Hayat, şu dünya hayatımızdan başkası değildir. Ölürüz, yaşarız ama biz tekrar diriltecek değiliz.’ SÜRECEK
    SORUN SÖYLEYELİM
    SORU: Tespih denen álet İslam álemine Budistlerden mi geçmiştir?
    CEVAP: Peygamberimizin hayatında álet-edevat anlamında bir tespih yoktur. Bu álet, meditasyonlarında sayıyı tutturmak çok önemli olan Budistlerde kullanılır. Bize de oradan geçmiştir.
    İslamın tespihi, Allah’ı sözlü veya gönülden anmak, yüceltmektir. Bunun sayısı ve áleti olmaz.
    Camilerdeki yığın yığın tespih áletleri tartışmasız bid’attır; camiden atılmalıdır. ‘Bunlar camiden atılsın!’ dediğinizde buna karşı çıkılıyorsa o camide namaz kılmamak gerekir. Bid’ata karşı çıkmak için bir ibadeti terk etmek, bid’ati ihya için ibadet etmekten daha kıymetli ve erdiricidir. Çünkü birincide Allah’a teslimiyet, ikincide ise dine ekleme yapmak vardır.
    SORU: Camilerde yakılan elektiriğin faturası diğer abonelere yükleniyor. Bu dinen doğru mudur?
    CEVAP: Doğru değildir. Hiç kimsenin ibadetinin giderlerini başkalarına yükleme hakkı yoktur. İsteyen kendi isteğiyle elbette ki ödeyebilir ama haberi olmayan insanlara ödetmek açıkça haramdır. Bu tür haram tavırlar ibadetleri taat (Allah’a niyaz) olmaktan çıkarıp ma’sıyete (günaha) dönüştürür.
    Ağzı soğan-sarımsak kokanların, insanları rahatsız ediyorlar diye camiye gelmemesini isteyen bir din, insanların alın terlerini onların haberi olmadan aşırıp bunu ibadet vesilesi yapanların yakasını elbette bırakmaz.
    Star 1.09.2003

Veysel Kaymak
Madımak’ta yanan benim: Bir şiirin yazılış öyküsü
2 Temmuz 1993’te Sivas’ta yaşanan olaylar, Ortaçağ Avrupa’sında bile görülmedik bir şekilde cereyan etmiş, Türkiye ve dünya kamuoyunun gözleri önünde semahçı gençler, yazarlar, sanatçılar; yakılmıştı.
Olaylar herkes gibi beni de çok etkilemişti.
Bunun üzerine “Madımak’ta Yanan Benim” adlı bir şiir yazdım. Adından ve açıklamalardan anlaşılacağı gibi, şiirin yazılış nedeni belli idi. Ben bu yazımda şiirin yazılış öyküsünü sizlerle paylaşmak istedim.
O günlerde bir yakınımın Hacıbektaş ilçesinde kestiği kurbana katıldım. Kurban, Deliklitaş’ın alt kısmında bulunan kurban kesim yerinde kesildi. Oradaki çeşmenin hemen yanında saz çalıp türkü söyleyen âmâ bir kadın vardı. Mahlası sonradan öğrendiğime göre Mah Turna imiş.
Mah Turna, çeşme başında bir takım türküler, deyişler çalıp söylüyordu. Deliklitaş’a gelen ziyaretçiler çoğaldıkça daha çok coşuyordu.
O günlerde sık sık çalıp söylenen “Ben Aliyim Ali Benim” deyişi de söyledikleri arasında yer almaktaydı. Bu deyişin müziğinden oldukça etkilenmiştim.
Akşam otobüsle Ankara’ya dönerken o müzikle bir şeyler mırıldanmaya başladım. Akşam eve gelince de birkaç mısra ekledim. Böylece şiir tamamlanmış oldu.
O yaz Ağustos’ta yine Hacı Bektaş İlçesine etkinliklere gittim. Akşam bazı arkadaşlarla spor salonundaki konsere katıldım. Programda birçok sanatçı vardı. programı genç bir bayanla bir bay sunuyordu. Şiirimi bir çocukla sunuculara gönderdim. Sunucu bayan, bir ara şiiri duygulu – lirik bir şekilde okudu.
O yıllarda Aşık Veysel Kültür Derneği başkanlığı yapıyordum. Sivas olayları nedeniyle köyde yapacağımız etkinliğe izin verilmemişti. Bizler de yaptığımız basın açıklamasıyla Sivas olaylarını kınamış ve İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin gibi büyük kentlerde tepki konserleri düzenleyeceğimizi açıklamıştık.
O yıl ekim ayı ortalarında Mersin’de bir konser düzenledik. Konserde, geçtiğimiz yıl Hakk’a yürüyen rahmetli Aşık Mahzuni Şerif, ayrıca Musa Eroğlu, Ekrem Ataer ve daha başka ozanlar-sanatçılar vardı.
Konser hazırlığı için, bir hafta önceden Mersin’e gittik. Mersin’de Aşık Veysel’in öğretmen olan torunu (Bahri Şatıroğlunun kızı) Gündüz Şatıroğlu ile birlikte, konserle ilgili çalışmalar yaptık.
Mersin’de yayın yapan bazı radyo ve TV programlarına katıldık.
Ekrem Ataer, konser için Mersin’e geldiğinde “Madımak’ta Yanan Benim” şiirimi kendisine verdim. İleride uygun bir düzenleme yaparak okumasını istedim. Ekrem:
”Hacı Bektaş’ta, gecede okunduğunda çok hoşuma gitmişti. Bu şiiri nasıl temin edebilirim diye düşünüyordum. İsabet oldu” dedi. Teşekkür etti.
Şiirin düzenlemesini yaparak, o yıllarda çıkardığı kasete okudu. Aynı şiiri mahalli bazı sanatçılar da, farklı düzenlemelerle radyolarda, dost sohbetlerinde çalıp söylediler.
Burada bir noktanın altını çizmek istiyorum. Bu ve benzer etkinlikler, katılan insanlar açısından bir takım etkileşimlere de kaynaklık etmektedir.
Bazen bir şiir yazma nedeni, bazen yeni insanlar, yeni yerler görme, tanıma olanağı gibi…
Bizi bu işlerin peşinden koşturan nedenler de işte bütün bunlar.
Diğer bazı insanlar; ozanlar, sanatçılar, özetle gönüllü kültür elçileri gibi…

İşte bir şiirin yazılış öyküsü ve şiir:
Madımak’ta yanan benim
Yazar Asım Bezirci’yim
Yanık sesli Nesimi’yim
Tarihten beri gelirim
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim
Doktor Behçet Aysan benim
Resim çizen Asaf benim
Şiir yazan ozan benim
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim
Akarsu’yum Hasret’im ben
Hem sılayım, gurbetim ben
Cihan tutuşur derdimden
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim
Semah dönen gençler benim
Murat benim, Özlem benim
Gelir diye yol beklerim
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim
Ben ölmedim, anla softa
Sen boğuldun karanlıkta
Savaşımız yobazlıkla
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim
Veysel der ki yalnız kaldım
Dört bir yana haber saldım
Canlarla birlikte yandım
Madımak’ta yanan benim
Yarınlara kalan benim.
(Temmuz-1993)
Aleviyol, 24.6.2003
Yorum

Türküler Mahzuni Şerif için ağlıyor

Türk halk müziğinin en büyük ustalarından Aşık Mahsuni Şerif, Köln’de damar tıkanıklığı nedeniyle tedavi gördüğü hastanede yaşama veda etti

Bektaşi kültürünün ve Anadolu ezgilerinin dünyaya tanıtılmasında önemli bir yeri olan Aşık Mahzuni Şerif, dün Almanya’nın Köln kentinde yaşamını yitirdi. Yaklaşık 5 yıldır kalp rahatsızlığı çeken Aşık Mahzuni 1997 yılında beyin kanaması geçirmişti.
Ölümü büyük üzüntüye neden olan Aşık Mahsuni Şerif, 5 gün önce damarlarındaki tıkanıklık nedeniyle Köln-Porz Hastanesi’nde tedavi altına alınmıştı. Ünlü ozan dün sabaha karşı saat 05.00’te son nefesini verdi. Aşık Mahzuni Şerif için bugün saat 09.30’da Köln Porz-Eil’deki bir okulun bahçesinde tören düzenlenecek. “Helallık” istenecek bu törenden sonra Mahzuni’nin cenazesi Köln Havalimanı’ndan THY’na ait 140 kişilik uçakla Ankara’ya gönderilecek. Aşık Manzuni Şerif’in cenazesi Pazar günü Ankara’da yapılacak törenden sonra, “Beni pirimin yanına gömün” diyerek vasiyet ettiği Hacıbektaş’ta toprağa verilecek.
Hacıbektaş Belediye Başkanı Mustafa Özcivan, Aşık Mahsuni Şerif’in yarın Hacıbektaş’ta toprağa verileceğini söyledi. Özcivan “Aşık Mahsuni, daha önce öldüğü zaman Hacıbektaş’a gömülmesini vasiyet etmişti. Mahsuni’nin ailesiyle görüştük. Aşık Mahsuni’nin cenazesi yarın (bugün) Ankara’ya getirilecek ve Pazar günü öğleden sonra ilçemizde Hacı Bektaşı Veli’nin mezarının da bulunduğu Çilehane Mezarlığı’nda toprağa verilecek.”

AŞIK MAHSUNİ KİMDİR?
Türk halk müziği sanatçılarının başvuru kaynağı, söz ve beste deposu olan Aşık Mahzuni birçok dinleyicisi açısından günümüzün çağdaş Karacaoğlanı’ydı. Dom Dom kurşunu, Yuh Yuh, Fadimem, Gül Yüzlüm, Ciğerparem ve Ekmek Kölesi gibi eserleriyle tanınan Aşık Mahzuni’nin Türkülerini İbrahim Tatlıses’ten Mahsun Kırmızıgül’e kadar bir çok türkücü ile bazı pop müzik sanatçıları da okudu. Halk şiirine gönül veren ve konuşma dilini şiirleştiren Aşık Mahzuni’nin 400’e yakın plağı, 50 kasedi ve yayınlanmış 9 adet kitabı bulunuyor.
Aşık Mahsuni Şerif, 1939 yılında Kahramanmaraş’ın Afşin İlçesi’ne bağlı eski ismi Berçenek olan Tarlacık Köyü’nde dünyaya geldi. 1955 yılında, daha sonra Ankara’ya nakledilen Mersin Astsubay Okulu’na kaydoldu. 1960’da eşi Suna’yı kaçırdı ve 6 ay köyünde kaldı. Bu sırada okulu bu kez Balıkesir’e nakledildi. Okul komutanının çabası ile yeniden okuluna dönen Aşık Mahsuni, 6 ay devamsızlık yaptığına ilişkin bir ihbar üzerine okuldan atılınca yeniden köyüne döndü. 1967 yılında ilk plağı ile müzik piyasasına girdi.
Bir süre Gaziantep’te ikamet ettikten sonra Ankara’ya taşındı. 1989-1991 yılları arasında Halk Ozanları Derneği Genel Başkanlığı’nı yürütten Aşık Mahsuni Şerif, Pir Sultan Abdal Dernekleri Genel Merkez Disiplin Kurulu Başkanlığı, Hacı Bektaşi Veli Anadolu Kültür Vakfı Yönetim Kurulu üyeliği ve Ozan-Der Onur Kurulu Başkanlığı’nı da yaptı. Evli ve 8 çocuk babası Aşık Mahsuni uzun süredir yaşamını Almanya’da sürdürüyordu.
ÖLÜR İSE TEN ÖLÜR CANLAR ÖLESİ DEĞİL
O SAZLARIN PERDESINDE HALKIMIZIN GÖNLÜNDE VE GELECEK KUŞAKLARIN DİLLERİNDE HEP YAŞAYACAKTIR PİR SULTANLAR NESİMİLER MANSURLAR HATAYİLER ,,,,,,,,GİBİ
Ben Mehdi değilim amma erenler
Bugün ölür yarın yine gelirim
Ya bir ceylan canda ya bir çiçekte
Değişerek başka sene yine gelirim

Bedenim toprağa girer devrilir
kemiklerim yuvarlanır sivrilir
Katı maddem toz toz olur çevrilir
Rüzgarlara bine bine gelirim

Böyle emreyledi beni yaradan
Hep ondayım bin yıl geçse aradan
Tüm canlı geçecek böyle sıradan
Geleceğe gider düne gelirim

Mahzuni elbette bu handa kalmam
Gelip gitmeklikten usanmam yılmam
Kimseye bilinen misafir olmam
Kalırsam bilimle fene gelirim

Yine bahar geldi nedir yaradan
Bilmem niye yaprak açmaz güller oy
Karlı dağlar kalkmadıkça aradan
Korkarım ki dosta ermez yollar oy

Ne dağı var ne ormanı çınarı
Ne bağı var ne bostanı pınarı
Kimse bilmez gizli gizli yananı
Ah derdini dökemeyen kullar oy

Kimi murat almıs, gezer salınır
Kimi yaralanmıs, bağrı delinir
Bir gün dünyadan adım silinir
Hani bizim Mahzuni’ miz derler oy

İşte gidiyorum çeşm-i siyahım
Önümüze dağlar sıralansa da
Sermayem derdimdir servetim ahım
Karardıkça bahtım karalansa da

Haydi dolaşalım yüce dağlarda
Dost beni bıraktı ah ile zarda
Ötmek istiyorum viran bağlarda
Ayağıma cennet kiralansa da

Bağladım canımı zülfün teline
Sen beni bıraktın elin diline
Güldün Mahzuninin berbat haline
Mervanın elinde parelense de

Güvenme dünyada malım var diye
Acap insanmıyım sorarlar beni
Halımdan anlamaz nadanlar niye
Her biri bir yandan yorarlar beni

Hoşlar meclisine girdim hoşlandım
Aşkın ataşına girdim haşlandım
Dallarımda meyva verdim taşlandım
Ya neden gövdemden kırarlar beni

Döndü gitti Hakk yolunu övenler
Bir lokmaya yüzbinkere sövenler
Pişman olup dizlerini dövenler
Nerdesin MAHZUNİ diye ararlar beni.

NEDİR
Biz bu aşkın belasına, nimet-i hak demişiz
Biz yanarız nar-ı aşka, ya cenneti ala nedir ?
Aşık olmak için cennette, ol buğdayı yemişiz
Sorun hele bir softaya Mecnun’u Leyla nedir ?

.Cennet’in derdü belasın Hazreti Adem bilir
Cavidan-ı kâmil anlar ya cahil nerden bilir
Mustafa’nın kim olduğun mi’rac’a giden bilir
Ben bugün doğdum bugün varım ya Kalu bela nedir?

Kaşlarında okumuşum sıdret-ül münteha’yı
Gözlerinde yazılıdır Yasin-i veduha’yı Doğdu,
Âdem nida etti çağırdı ki ya ahi Havva’yı
ruhu zemindir bilmem bu bela nedir?

Gel ey zahit ver benim şu gıyasımın cavabın
Pençe-i ruhu alada kim giydi Ali libasın
Azmi küfe olmak her cana kolaydır bil hunin
Sorarım bir softaya Hüseyin kim Kerbela nedir?

Ben nice alim görmüşüm kalemine Hak diyor
Nice arifan seyrettim benden gayri yok diyor
Sorun hele Nesimi ‘ye neden “enelhak”diyor
Neden yüzdüler derisin bu zalim bela nedir ?

Ali boşa okumadı “la feta”suresini
Bir kağıt yaprağı sanma o surey-i Yasin’i
Ahmak sofu diz çöker de okuyup ihlas’ını
Secde etmez çölü dilaraya Mecnun’u Leyla nedir ?

Ey MAHZUNİ Mustafa’nın sırrı sübhan olduğun
Bilmezsin bu dünyaya çeşit çeşit geldiğin
Valllahi ben gibi yüzbin olsa bilemez aşıkların bildiğin
Sorun hele birgün sübhayı ala nedir, vücutu aksa nedir?
14-06-2022

İSMAİL ONARLI

      Ruhi Su’yu yad etmek; O’nu sesiyle, sazıyla ve insani sıcaklığıyla hissetmekten geçmektedir. İşitsel bir toplum olduğumuzdan toplumsal bilincimizin gelişmesinde O’nun sesinin, sazının ve sözünün rolü oldukça fazladır. O’nun türküleriyle büyüdük, serpildik bir kuşak olarak... Ve hala o içimizde bir kor tutku... 
     Ruhi Su yaşam öyküsünü söyleşisinde şöyle anlatmaktadır: 
   “Doğum yerim Van. (1912) Ama Adana’da büyüdüm. Çocukluğum ve gençliğim, Adana’da, Çukurova’da ve Toroslar’da geçti. Memleket kültürümü Adana ve çevresi oluşturuyor. Bunun için anılarımla yaşamımla Adana’lıyım.  İlk öğrenimimi Adana’da, Orta öğrenimimi  (1935-1936) Ankara’da Müzik Öğretmen Okulu’nda tamamladım. Daha sonra yüksek öğrenimimi Ankara Devlet Konservatuarı Opera Bölümü’nde yaptım. (1942) 10 sene kadar Müzik Öğretmeni, 10 sene kadar da Devlet Operası’nda opera sanatçısı olarak çalıştım. 1952’de resmi görevlerimin hepsi bitti. O zamandan beri de bildiğiniz gibi tüm uğraşımı halk türküleri üzerine yönettim.” (1) 

    1943-1945 yıllarında “Basbariton Ruh Su” davudi sesi ile Ankara Radyosu’nda türküler söyler.  14 Temmuz 1944’de Ankara Halkevi’nde ilk “Türkü Resitali” verir ve 6 Şubat 1983 “Abdi İpekçi  Barış ve Dostluk Haftası” gecesindeki dinletiye kadar geçen süreçte hep türkü dinletilerini sürdürür. 
   1952’de siyasi nedenle tutuklanan Ruhi Su 1957’ye dek 5 yıl hapis yatar. Mahpusta Sıdıka Su ile nişanlanır ve evlenir. Çıktıktan sonra, halk türküleri üzerine araştırmalar yapar ve özgün yorumlar. Anadolu’nun çeşitli yörelerinin türküleri derler ve söyler. Pir Sultan’ın “uyur idik uyardılar” deyişini notaya döker ve söyler. Bizler onun biçimlendirdiği bilmeden anonim olarak hep söyleye geldik. O bu durumdan haz duyardı. Nazım Hikmet ve diğer şairlerin şiirlerinden özgün besteler yapar.         

        Anadolu’nun M.Ö.10.500 yıllarına değin giden tarihini türkülerde dillendirerek, tarih bilincimizin yoğunlaşmasını sağladı. Kendine özgü sesi ve sazıyla kahramanlık, dostluk ve yiğitlik, dramatik ve ihanet, lirik türküleri ve tasavvufi deyişleri  icra eden büyük ozan; 1984 yılında hastalanır. Parkinson  teşhisi konur. 12 Eylül Askeri Yönetimi  tedavi için yurt dışına gidiş izni vermez. Türkiye’deki tedavi imkansızlıklardan dolayı, 20 Eylül 1985 günü 73 yaşında vefat eder.... 
      Ruhi Su’nun 22 Eylül 1985 Pazar günü cenaze törenine arkadaşlarla birlikte katılmıştık. O akşamda Üstadın ruhu şad etmek için bir şölen verdik; Balık yedik kırmızı şarap içtik. Turan Paksoy sazıyla “Hasan Dağı” türküsünü çalıp söyledi. Ruhi Su mahpusta iken nakil  sırasında Hasan Dağı’na bakarak bu şiiri yazmış. Kitabında olmayan şu kıtasını da ilave ederek 4 kıta halinde söyledik;

“Bir ay doğdu bir ay doğdu,
Işıdı yarama değdi,
Kelepçe deriyi soydu,
Jandarma da din iman yok”

Ve bir başka türküyle devam ettik. Sofradakiler hep birlikte koro halinde katıldı.
“Döne döne yane yane geliriz,
Biz dostu da düşmanı da biliriz,
Gelir günler gelir günler,
Silah çeker ölürüz ….”

 Ve “Beyaz gelinlik giydireceğiz / Senin ellerinle cennet vatana” türküsüyle şöleni noktalamıştık.
     Duygulanmıştım, ertesi gün  “Yitirdiğimiz halk ozanı; Ruhi Su” adıyla bir makale yazdım. 24.9.1985 günü götürerek o günlerde çıkan birkaç dergiye ve mahalli bir gazeteye yayınlanması için verdim. Bu makalem “fazla Alevilik koktuğu için” demokrat ve devrimci geçinen dostlarım tarafından uygun görülmedi. Aşağıda yazacağım yazının ana gövdesini o gün yazdığım makalem teşkil edecektir.
    “Ruhi Su... yüreği titreten ve bilinci bileyen her şeyi damıtarak dile getirmeyi başarmış bir ustadır.” (2) O’nun için şair 1941’de şöyle der;

“Bir destan mı söyleniyor bir zafer akşamından ?
Kim çalıyor, hangi Oğuz bu kopuzu ?
Dinleyin, bir seste bin Alp-eren, bin Alp-ozan !
Susun fırtınalar, susun, Ruhi Su !

Bir yakarış, bir dua gibi uzak çağlardan:
Sanki toplamış kutsal bir âyine ulusu,
Dinleyin, neler diyor bir seste kaç bin Şaman !
Susun ulu sular, Ruhi Su.” (3)

    Ruhi Su; kopuzuyla Orta-Asya’dan Anadolu’ya huruç etmiş bir “Bahşi”, tarihsel bir kopuşla çağdaş bir Horasan erendir. Dede Korkut’tan Aşık Veysel’e uzanan Türk kültür tarihinin derinliklerinden yankılanan sesiydi O...
    Ruhi Su; 20.Yüz yılın Spartaküsleşmiş Pir Sultan Abdalıdır. O’nu 1970 öncesi bir dinletide tanımıştım. İ.Ü. Sosyoloji öğrencisi Nevzat Yıldırım ile yanına gitmiştik. Nevzat üstadım demişti; “bizim Arguvan Türkülerini ne zaman derleyip  söyleyeceksiniz ?” O’da; “özgün bir ağız olan Arguvan ezgi ve ağıtlarını, dinlediğini ve ileride söyleyebileceğini” belirtmişti. Sevgi dolu candan bir insandı. Genç bir üniversiteli olmamıza karşın, bizi can kulağı ile dinlemişti. Daha sonra; Cerrahpaşa TIP’tan arkadaşlarla yine bir dinletisine gitmiştim, orda görüşmüştüm. Dostlar Korosu’nda olan ve birlikte çalıştığı Aytolun hemşire vesile olmuştu...
    14 Kasım 1976 günü Türkiye İşçi Partisi; İstanbul Spor ve Sergi Sarayı’nda “Şili Halkıyla Dayanışma Gecesi” düzenlemişti. Ruhi Su bizi salonda coşturdu. Şili’li sanatçılar İ.Parra, A.Parra, P.Castillo ve Rahmi Saltuk birlikte “Venceremos” (yeneceğiz)’i seslendirdiklerinde salon yankılanıyordu. Ruhi Su ile yine orada alt katta ayak üstü kısa bir sohbette bulunmuştum. Bu tarihten sonra görmedim. Bir çok “eski tüfekten” ortak anılarını dinledim, çilingir masalarında. 1952 yılında tutuklanan hemşehrim Çimen’li Av.Fazlı’dan Enver Gökçe ve Ruhi Su’nun kısa tutukluluk anılarını da dinlemiştim, 70’lı yıllarda...          
   Ruhi Su; özgün bestelerini, halk türkülerini, deyiş ve ilahileri, 16 küçük 45’lik plak ve 11 uzunçalarda toplar, sonradan kaset haline getirilir: Yunus Emre, El Kapıları, Beydağı’nın Başı, Seferberlik Türküleri, Kuva-yi Milliye Destanı, Zeybekler, Semahlar, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Köroğlu gibi...

    *  Hakk’a yürüyen Sümeyra Çakır ile Ruhi Su’yu bir türkü dinletilerinde birlikte izlemiştim. Yemen Türküsü’nü söylerken; Yemen ellerinde 7 yıl askerlik yapan dedem “Hacı Musa”yı anımsamıştım.  O, Celaliydi; Köroğlu ile Çamlıbel’de, Pir Sultan’la Banaz’da, Seferberlik türküsüyle Yemen’de, Kuva-yi Milliye ile Kocatepe’de, Zeybeklerle Eğe’de, El-Kapıları’da İşçilerle Almanya’da....

    * O; Turnalar ve Ali Nur Semahı’nı  “coşkulu vecd” içinde söyleyişiyle ve gülbankı ile “Meydan evinde Ayn-i Cem” zakirdi. O; Kaygusuz Abdal’la nefes söyler; Abdal Musa dergâhında pirini çağırarak, Elmalı’da...

     * O; Kadiri, Rufai, Halveti “tevhid” ritimiyle Yunus Emre’in “Şol Cenetin ırmakları” ilahisini çalıp söylerken bir dervişti, Hak divanında...
      * Ve şöyle derdi tasavvufla ilgili; “Çağdaş Türk bestecilerinin de, Türk kareograflarının da, kökleri İslamlık öncesi inançlara kadar giden, şiirin, müziğin ve dansın oluşturduğu bu törenleri tanımalarını isterdim.”
       * O,Tasavvuf müziğini, Halk türkülerini çağdaş ölçütlerle yorumlayarak; 13. yüzyıldan 20. yüz yılına değin, 700 seneyi özümseyerek sentezini yapmıştır. 

        * Alevilerin ibadeti olan Cem tevhidini ve ayakta Semah döngüsel ritim müziğini  farklı bir biçimde işleyip; sazı ile çalıp söyleyen Ruhi Su: “Benim Kâbem insandır”da ki “tevhid”de: 

“Ellerin kâbesi var,
Benim kâbem insandır,
Kuran da kurtaran da,
İnsanoğlu insandır”

    Demektedir ki, Alevilerin yüz yüze kıldıkları “halka namazı”nın tevhidini tanımlamaktadır.(4) Bağlamaya (saza) Aleviler “Telli Kuran” demektedirler, ki bu görevi de Ali Yücel’in  şiirsel ifadesiyle  Ruhi Su’ya tevdi etmişlerdir; Telli Kuran’ı dillendirmek ( konuşturmak) için...( 5)  O’da tüm özgün renk cümbüşüyle bu görevini ömrünün sonuna dek hakkıyla yerine getirmiştir. 

   * O; nefesleriyle ve ilahileriyle “İnsan-Tanrı” tümlüğünü dile getirerek; “vahdet-i vücud” nazariyesini işlemiştir. Bundan dolayı O, Enel-Hak diyen günümüzün Hallaç-ı Mansur’udur.    
    * O, yöresellikten ulusallığa, ulusallıktan evrenselliğe evrilmiş bir ozandı. Çok sesli evrensel müziğe ulaşmamız için bağnazlıktan kurtulmamızı salık veriyordu söyleşilerinde ve yazılarında. Türk halkını en iyi anlatan müzik  donuk ve durağan olmayan, çağlayarak akan; Halk Müziği olduğunu her vesile ile vurgulamıştır.  
    * O’nun sesi için Sabahattin Eyüpoğlu: “Yalın bir söyleyiş ve saygılı bir anlayışla halk türkülerimize bir başka tazelik, bir başka renklilik kazandırıverdi birden. Kabukları kırıp öze giden, özle sözü bir eden bu ses Ruhi Su’yun sesiydi. Ve gücünü halk sevgisinden, bilgili ve sabırlı çabalarından alıyordu. O gün bu gündür bir köşeden tek başına sürekli bir çağrı gibi yükselir durmadan bu Türkçe ve insanca ses.” (6)               

     Tan ağarırken  20 Eylül günü saat 04.00 sularında  Veysel karşılar sazına mızrapsız vura vura, “benim sadık yarim kara topraktır” diyerek ve Enver Gökçe martinini sıkar, Broy  Broy !... Ve yürekleri türküleriyle yanan on binler uğurlar, Şişli Meydanı’ndan Zincirlikuyu’ya 22 Eylül Pazar günü... 
    “Sesi güzel, işi güzel, kendi güzel, içi güzel” (7)  Ulu Ozanı...

      Yaşar Miraç gibi bende yanar yakınırım kendi kendime, “Hacı Bektaş Ereni”nden:

     “Bir saz alıp çalamadım,
      O’na çırak olamadım,
      Düşündükçe döğünürüm,
      Deliceydim bilemedim,                   
      Öylesiydi en doğrusu.” (8)

KAYNAKÇA :

1. Ruhi Su “Ezgili Yürek” Adam Yay. İst.1985 (s.117, Konuşan: Seçkin Sümer, Politika,4 Kasım 1976 s.6) ve (s.158, Konuşan: Onat Kutlar, Gösteri, 16 Mart 1982)
2. Cevat Çapan; (Birlikte Yaşamak) Age.s.7
3. Zeki Ömer Defne; (Varlık, 1 Haziran 1941) Age.s.31
4. Age.s.135
5. Age.s.39
6. Age.s.165
7. Aziz Nesin’in 22 Eylül 1985 Pazar günü mezar başında ki konuşmasından.
8. Age.s.41, Yaşar Miraç, (Gösteri, Nisan 1984)

İSMAİL ONARLI – AVCILAR – İSTANBUL – 20 EYLÜL 2001