Home Alevilik Cem Zakirliği Kaya Gökçe
Alevilik - Önemli Kavramlar - 27. September 2020

Cem Zakirliği Kaya Gökçe

CEM ZAKİRLİĞİ ile ilgili olarak şimdiye kadar bir hayli bilgi kirliliği mevcuttur..Bu konuya dilim döndüğü kadar açıklık getirmeyi bir görev kabul ettim..Daha önce yaptığım sunumdan hareket ile daha ayrıntılı bir yazımı sizlerle paylaşıyorum..Hüsnü aşk ile…

CEM ZAKİRLİĞİ..

Alevi – Bektaşi aşıkları zakirleri cem ibadetlerini Kuran ayetlerini deyiş – duaz imamlar sazın eşliğinde tasavvuf içeren makamlarla terennüm ederler.
Cemlerde yapılan 12 hizmetlerden biri de zakirlik hizmetidir. İbadet hizmetinin başlangıcından sonuna kadar Dede cemleri yönetir, zakirler de bu hizmetleri yürütürler…
Geleneksel ibadet uygulamasında bu hizmet olmadan cem yapılması da mümkün değildir. İbadetlerde genellikle 12 hizmet esas alınmaktadır.
Fakat Çubuk – Çankırı’da bulunan alevi ocaklarında 12 hizmete ilave olarak 6 hizmet daha eklenmiştir bu yörelerde ibadet 12 erkan
18 hizmet olarak uygulanmaktadır. 12 erkan Cem’de yapılması mecburi olan ve 12 İmamların hizmetleri olarak kabul edilen ibadetlerdendir.
Diğer 6 hizmet ise bölgedeki ocakların kendi
yorumlamalarıyla uygulanmaktadır.
Zakir’in sözlük anlamı; zikreden, anan anlamına gelmektedir. Zikir ise İslam inancında, ibadettir, duadır, hamddır.
Öte yandan Kuran-ı Kerim’in bir çok ayetinde bolca zikir yapılması, en büyük ibadetin de zikir olduğu vahyedilmektedir.
“ Allah’a zikretmek daha yücedir“ (Ankebut 29/45) „Beni zikrediniz ben de sizi zikredeyim“ (Bakara 2-152) „Ayaktayken, otururken, yatarken Allah zikredilir“ (Ali imran 3/191) vb. En eftal olan zikir in de „La ilahe illallah“ olduğunu peygamber efendimiz söylemiştir (İbn Mace edep 65)
Zakirler hizmet deyişlerinde duvar imamlarda tevhidlerde taçlamalarda ilahilerde ilahi bir aşkla huşu içinde Kuran ayetlerini sazın eşliğinde tasavvuf içeren makamlarla terennüm ederler. Aleviliği-Bektaşiliği en iyi tanımlayan unsurlar da zakirin dilinden dökülen kutsal
namelerdir.
Aleviler-Bektaşiler ibadetlerinde başta yol büyüklerinin ve hak aşıklarının mahlas isimleri zakirlerin okudukları deyişlerde-duazimamlarda geçtiği zaman onlara gösterdikleri bir saygi ifadesi olarak “ işaret parmaklarını dudaklarına götürerek“ niyazla anarlar.
Zakirlik bahsi Mevlevi, Rufai, Celveti gibi tarikatlarda bir takım çalgı aletleriyle ibadet eden dervişler için de kullanılmaktadır.
Alevi ocaklarının bulunduğu farklı bölgelerde “ özellikle doğu bölgelerinde “ Dede aynı zamanda zakirlik hizmetini de yürütmekte olup bazı bölgelerde zakir yerine güvende, sazander ve aşık baba gibi terimler de kullanılmaktadır.

Genel olarak cem ibadetlerindeki, özelde de aşıklık hizmetlerindeki uygulamalardan kaynaklanan farklılıklar daha çok bölgesel olarak ortaya çıkmaktadır. Ana hizmetlerde fazlaca
bir farklılık göremezsiniz. Farklılık ayrıntılarda gizlidir. Öz aynıdır bu da geleneksel yaşam biçiminin ibadetteki algı farklılıklarından kaynaklanmaktadır. Buradan da ibadetlerde büyük farklılık vardır sonucunu çıkaramazsınız. Yol bir sürek bin bir anlayışının temelinde de bu bakış açısı yatmaktadır. Yoksa her ocağa izafe edilebilecek münferit bir ibadet anlayışı vardır demek izaha muhtaçtır. Aksi taktirde yüzlerce değişik ibadet anlayışı ortaya çıkar ki bu da bir yığın kargaşaya yol açarak uzun vadede ibadette birlik anlayışına zarar verecektir. Halbuki yolun kurucuları işin inanç sistematiğinin temellerini başta buyruklar olmak üzere çok iyi atmışlardır. Cem ibadetinin omurgasını oluşturan ana hizmetlerde (12 hizmet) fazla farklılık
göremezsiniz. Başta Şah İsmail Hatayi ve diğer ulu ozanlar buna en iyi örnektirler. Şah İsmail Hatayi’ye ait deyişler, duvazimamlar, taçlamalar, miraçlamalar, ilahiler, tevhidler bütün cemlerde ortak olarak işlenir. İlave olarak her bölgenin aşıkları kendi ocak büyüklerini de anarak varsa kendilerine ait derlemeleri yöresel ağızlarla dile getirirler. Örneğin diger bölgelerde benzerine rastlamadığım, ibadetlerdeki hizmetlerin arasında köprü olarak kullanılan argaçlama/argaçname olarak adlandırılan deyiş ve duaz imam, dalga olarak adlandırılan bir çeşit tevhid türü de Sivas yöresinde bulunan ve mensubu da olduğum Şeyh Şazeli ocağındaki cemlerde zakirler tarafından ifa edilmiştir.
Cem ibadetlerinde her hizmetin bir postu olup zakirlik postunun pirinin ocaklara ve yörelere göre farklı imamlara veya inancın ulularına atfedildiği görülmüş olup Çubuk- Çankın civarındaki ocaklar 2. Imam Hasan’ı kabul ederken, doğu bölgelerinde (Sivas- Malatya- Erzincan) gibi Imam Caferi Sadıkı pir olarak kabul ederler, anarlar. Yolda hizmet piri de Cebrail a.s olduğu bilinir. (Sefer Aytekin Buyruk syf 83)
Zakirler yörelere göre değişen çalgı aleti eşliğinde cemlerde yürütülen hizmetlere uygun deyiş, duaz imam,taclama , miraçlama, koşma,,argaçlama okurlar. Yörelere göre bağlama, kemani, cura gibi çalgı aletleriyle icralarını gerçekleştirirler. En çok kullanılan çalgı aleti ise bağlamadır. Eski Türk’lerin geleneksel çalgı aletinin kopuz olduğu bilinmektedir.
Hakk Muhammed Ali ve 12 İmamlar aşkına Kuran Ayetlerini saz ile terennüm eden zakirler inanç sahipleri tarafından kutsiyet atfedilen kişiler olarak da görülürler. Bunlar ortalama 1000 ile 4000 arasında deyiş ve nefesi de belleğinde tutabilmektedirler.
Zakirin okuduğu deyiş, duazı imam, mersiye, kaside, naat, münacaat, ilahiler dini ibadetler olup bunlar Kuran ayetlerinin Türkçe mealleridirler. Bu nefesler aynı zamanda tasavvufi ve batıni içeriklidirler. Zakir bu nefesleri vecd ile okuyarak hem kendisini hem de cemdeki canları zikre davet eder. Her saz çalıp deyiş ve duaz imam okuyan zakir değildir. Bir kişinin zakir olabilmesi için çok uzun ve özel bir eğitimden geçmesi gerekir. Bu da usta bir cem zakirine çırak olmakla başlar. Çırak olan kimsenin üstadından edep erkan usul öğrenmesi devamlı cemlerde, erenlerin sohbet toplantılarında bulunması, manevi inancının kuvvetli olması gerekir. Ayrıca okuduğu deyiş ve duvazıimamlarda geçen tasavvufi batını terimlerin manalarını iyi bilip anlaması gereklidir.
Söz sohbet adamı olması, herkes tarafından sevilip sayılması, kemaletli ve güzel ahlaklı birisi olması lazımdır.
Ayrıca ulu ozanlar olarak de bilinen tarikat aşıkları Nesimi, Fuzuli, Hatayi, Pir Sultan, Virani ve Kul Himmet’in nefeslerini ezbere okuyup bunların ibadetin gereklerine uygun yer ve zamanlarda özel makamlarla icra etmesi gereklidir.
Bazen bade içtiğine inanılan bu Zakirler irticalen ocak büyüklerini de anarak kendilerine ait deyişleri hizmetin gereğine uygun olarak icra ederler. İbadetin Türkçe olarak yapıldığı cemlerde Türkçe’nin de yaşatılmasında Zakirlerin önemli payları bulunmaktadır.
Cem ibadetlerinin saz ile yapılmasını ise şu şekilde açıklayabiliriz;
Müzik aleti eşliğinde ibadet hemen hemen bütün ilahi dinlerde mevcuttur. Okunan ilahiler eşliğinde her hangi bir çalgı aleti mutlaka vardır. Davut Peygamber ud çalarak Zebur’daki ilahileri okurmuş. Museviler Havra’larda, Hristiyanlar Kiliselerde, İslam’ın Ehl-i Sünnet kesimi ise tekkelerde çeşitli çalgı aletleri eşliğinde ilahiler okuyarak ibadetlerini yerine getirirlermiş. Bir rivayete göre Hz. Hatice validemizin çok güzel sesi olduğu. Peygamber efendimizin onun okuduğu ilahileri büyük bir vecd içinde dinlediği söylene gelmektedir.
Aleviler – Bektaşi’ler sohbet toplantılarında Cem ibadetlerinde sazın eşliginde ilahiler, deyişler, duaz imamlar okurlar. Sazın teline her vuruşta telin „Hu“ diye bir ses çıkardığına Hu“ sesinin, yüce yaradanın gizli ismi olduguna inanırlar aynı sazın zakirin sesiyle birleşince insanda manevi bir coşku yarattığına, bu coşkun’un ise insanı bütün kötü düşüncelerden arındırdığına inanırlar… Zakir hem kendi Allah der hem de sazına Allah dedirtir. Dedeler zakirler huşu içinde yapılan, insan ruhunun derinliklerine nükseden bu ibadetleri asırlardır her türlü baskı ve zulme maruz kalmalarına rağmen günümüze kadar
taşımışlardır
Atalarımızdan bize intikal eden geleneksel inanç sistemimizi Adriyatik’ten Çin Seddi’ne kadar çok geniş bir coğrafyada yayan, bugüne kadar yaşatan başta yolun kurucular olmak üzere aramızdan ayrılıp Hakk’a yürüyen gerçek erenlerin ve hak velilerinin şahadetlerine mazhar olan tüm dedelerimizi, zakirlerimizi saygı, minnet ve şükran duygularımla anıyor hepinize aşk-ı niyaz larımı sunuyorum.
Cenab-ı Hakk korktugumuzdan uzak umduğumuza yakın eğlesin.
Ceddim Şeyh Şazeli Sultan’ın şefaatleri cümlemizin üzerine nail olsun.

Schreibe einen Kommentar

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind mit * markiert.

Check Also

ALİ’ YE BAĞLI

Bizim erkanımız, bizim yolumuzAllah bir Muhammet, Ali’ye bağlıSer çeşmeden sunulmuştur dol…